วันเสาร์ที่ ๒๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๖๙ เวลา ๐๙.๐๐ น. พระมหาสมชาย กิตฺติปญฺโญ, ดร. หัวหน้าภาควิชาภาษาต่างประเทศ คณะมนุษยศาสตร์ มจร เมตตาบรรยายพิเศษ หัวข้อ เรื่อง “การให้คำปรึกษาเชิงพุทธ” โครงการอบรมธรรมทูตคฤหัสถ์ในต่างประเทศ ภาคพื้นเอเชีย ครั้งที่ ๔ ณ เขตบริหารพิเศษฮ่องกง สาธารณรัฐประชาชนจีน
ท่านกล่าวว่า การให้คำปรึกษาเชิงพุทธเรา มุ่งเน้นการนำพุทธธรรมมาประยุกต์เป็นเครื่องมือเยียวยาจิตใจคนเมือง โดยมีกรอบการทำงานหลัก ๓ ประการ
(๑) อริยสัจ ๔ เป็นโครงสร้างการปรึกษา ใช้เป็นกระบวนการสืบค้นปัญหา เริ่มจากการรับฟังเพื่อจำแนกความทุกข์ (ทุกข์), ค้นหาสาเหตุที่แท้จริงทางจิตใจ (สมุทัย),กำหนดเป้าหมายความสงบใจ(นิโรธ),และวางแผนแนวทางปฏิบัติเพื่อก้าวผ่านปัญหา (มรรค)
(๒) อิทัปปัจจยตา คือ กระบวนทัศน์เหตุและปัจจัย ท่านชี้ให้เห็นความเป็นเหตุเป็นผลตามธรรมชาติ ”เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี” ทั้งนี้ เพื่อให้ผู้ขอคำปรึกษาเข้าใจว่า ความทุกข์ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ หรือเป็นโชคชะตา แต่เกิดจากปัจจัยปรุงแต่ง การดับทุกข์จึงต้องเริ่มที่การแก้ไขเหตุปัจจัยนั้น
(๓) ไตรลักษณะ คือ การปรับมุมมองเพื่อปล่อยวาง นำความจริงเรื่องอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา มาช่วยสะท้อนให้เห็นว่า ทุกอารมณ์และวิกฤติต่างไม่เที่ยง ไม่คงทน และไม่อยู่ในบังคับบัญชาอย่างสมบูรณ์ การยอมรับความจริงข้อนี้จะช่วยลดอุปาทานและการต้านความจริงในใจ
หัวใจสำคัญของการให้คำปรึกษาเชิงพุทธ ไม่ใช่การยัดเยียดคำตอบ แต่คือการ ‘ฟังด้วยสติ’ เพื่อเปิดพื้นที่ให้ผู้มีความทุกข์ได้มองเห็นเหตุปัจจัย และใช้ปัญญาของตนเองเป็นแสงสว่างนำทางดับทุกข์
ธรรมทูตคฤหัสถ์ จึงไม่ใช่ผู้ชี้ชะตา แต่เป็นกระจกเงา ทำหน้าที่รับฟังโดยไม่ด่วนตัดสิน เพื่อให้เขามองเห็นจิตใจตนเองได้ชัดเจนขึ้น ให้มองว่า ทุกข์มีเหตุ จึงดับที่เหตุ ไม่มีโชคชะตากลั่นแกล้ง ทุกอย่างเกิดจากปัจจัยปรุงแต่ง และแก้ไขได้ที่การดับเหตุนั้น วิกฤตไม่เที่ยงแท้ ทุกอารมณ์ความทุกข์เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และต้องดับไป ไม่ใช่มิตรแท้และไม่อยู่กับเราตลอดไป
อย่างไรก็ตามหัวใจสำคัญของการอบรม คือ การฝึกให้ธรรมทูตคฤหัสถ์ทำหน้าที่เป็น “ผู้ฟังด้วยสติ” ที่ไม่ด่วนตัดสิน แต่ใช้คำถามชวนคิดเพื่อเปิดทางให้ผู้มีความทุกข์เกิดปัญญานำทางตนเอง ท่านกล่าวสรุปในตอนท้าย ฯ
